We Włodawie, niewielkim miasteczku na wschodzie Lubelszczyzny, działa jedno z najbardziej wyjątkowych muzeów w Polsce. Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego mieści się w zabytkowym zespole synagogalnym – jedynym tak kompletnie zachowanym kompleksie pożydowskich budynków sakralnych w kraju. To miejsce, gdzie historia spotyka się z kulturą, a zwiedzanie staje się podróżą w czasie do wielokulturowej przeszłości tego regionu.

Zespół synagogalny – unikalny zabytek architektury

Serce muzeum stanowi kompleks trzech budynków, które przez wieki służyły włodawskiej gminie żydowskiej. Wielka Synagoga, wzniesiona w latach 1764-1774, powstała częściowo dzięki fundacji rodziny Czartoryskich. Wybudowana w stylu późnobarokowym, zachwyca swoją architekturą i detalami wnętrza. Obok znajduje się Mała Synagoga z końca XVIII wieku oraz Dom Pokahalny z 1928 roku – budynek administracyjny dawnego kahału.

Nie każdy wie, że po wojnie te zabytkowe obiekty przeżyły naprawdę ciężkie czasy. W okresie PRL-u służyły jako magazyny wojskowe i spółdzielcze, co mogło doprowadzić do ich całkowitego zniszczenia. Dopiero utworzenie muzeum w 1981 roku i oficjalne otwarcie placówki w 1983 roku uratowało ten wyjątkowy zespół przed degradacją.

Wielka Synagoga we Włodawie to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu w Polsce. Jej neobarokowy aron ha-kodesz (szafa ołtarzowa) z 1936 roku, stiukowany i polichromowany, należy do najcenniejszych zabytków swojej klasy w kraju.

Co zobaczysz w Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego

Główną atrakcją muzeum jest kolekcja judaików – jedna z większych po wschodniej stronie Wisły. W sali męskiej Wielkiej Synagogi prezentowana jest stała wystawa przedmiotów związanych z kulturą i religią żydowską. Wśród eksponatów znajdziesz zwoje Tory z drugiej połowy XIX wieku, rimonim (ozdoby na zwoje), jady (wskaźniki do czytania), mezuzy, korony na Torę, chanukije (świeczniki chanukowe), tefiliny, tałesy, balsaminki czy szofary.

Szczególną uwagę warto zwrócić na wspomnianą już szafę ołtarzową na ścianie wschodniej sali modlitewnej. To prawdziwe arcydzieło rzemiosła artystycznego, które przetrwało wojnę i powojenne zaniedbania w zaskakująco dobrym stanie.

Muzeum to nie tylko kultura żydowska. Wystawa „Babiniec” przedstawia kobiecą część synagogi i związane z nią tradycje, a ekspozycja „W pokoju Mełameda” przenosi w atmosferę szkoły religijnej, gdzie młodzi Żydzi uczyli się Tory i Talmudu.

Chłopskie pielgrzymowanie i kultura ludowa regionu

Oprócz judaików muzeum prowadzi także działalność związaną z kulturą lokalną. Stała wystawa etnograficzna „Chłopskie pielgrzymowanie” pokazuje życie wsi włodawskiej z tradycyjnymi narzędziami i sprzętami. Zobaczysz tu przedmioty codziennego użytku, narzędzia gospodarskie, sprzęt do rybołówstwa i tkactwa – wszystko, co składało się na życie mieszkańców Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego.

Ta część ekspozycji dobrze uzupełnia obraz wielokulturowego pogranicza, jakim była i jest Włodawa. Miasto leżące na styku kultur polskiej, żydowskiej i wschodniej miało zawsze swój unikalny charakter.

Festiwal Trzech Kultur – żywa tradycja

Muzeum nie jest tylko miejscem przechowywania przeszłości. Każdego roku w przedostatnim tygodniu września organizowany jest Festiwal Trzech Kultur – wydarzenie, które łączy historię Włodawy z jej współczesnością. W zabytkowych świątyniach miasta odbywają się koncerty, spektakle, warsztaty i spotkania teatralne. To okazja, żeby poczuć atmosferę tego miejsca w wyjątkowy sposób.

Festiwal celebruje tradycję współistnienia kultur polskiej, żydowskiej i prawosławnej, które przez wieki kształtowały oblicze miasta. Artyści najwyższego formatu występują w miejscach pełnych historii, tworząc niepowtarzalny klimat.

Włodawa to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie do dziś można zobaczyć ślady trzech kultur religijnych – katolicką bazylikę, prawosławną cerkiew i zespół synagogalny znajdują się w odległości kilkuset metrów od siebie.

Dla kogo jest to muzeum

Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego zainteresuje przede wszystkim osoby fascynujące się historią wielokulturowej Polski i kulturą żydowską. To doskonałe miejsce dla miłośników zabytkowej architektury sakralnej – sama budowla Wielkiej Synagogi robi wrażenie.

Warto zabrać tu starsze dzieci i młodzież, szczególnie jeśli interesują się historią. Ekspozycje są dobrze opisane, a przewodnicy potrafią opowiedzieć o przeszłości tego miejsca w przystępny sposób. Dla grup zorganizowanych dostępne są spacery edukacyjne po mieście, w tym specjalna trasa śladami getta włodawskiego i ostatniej drogi Żydów do Sobiboru.

Jeśli planujesz wizytę w regionie Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, muzeum można połączyć ze zwiedzaniem samej Włodawy – miasta z ciekawym rynkiem z osiemnastowiecznym „czworobokiem” kramów, bazyliką i cerkwią. Niedaleko znajduje się też oddział muzeum w Sobiborze, poświęcony pamięci ofiar hitlerowskiego obozu zagłady.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Godziny otwarcia:

• Sezon letni (lipiec-sierpień): poniedziałek-piątek 9:00-17:00, sobota-niedziela 10:00-17:00
• Poza sezonem (maj, czerwiec, wrzesień): wtorek-niedziela 10:00-16:00, poniedziałek nieczynne

Ceny biletów (od 1 grudnia 2025):

• Bilet normalny: 18 zł
• Bilet ulgowy: 12 zł
• Bilet rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci do 18 lat): 12 zł od osoby
• Bilet z Kartą Dużej Rodziny: 12 zł normalny, 7 zł ulgowy
• Usługa przewodnika: 100 zł (język polski), 200 zł (język angielski)
• Spacer edukacyjny po mieście (1,5 h, do 30 osób): 400 zł (polski), 600 zł (angielski)

Grupy zorganizowane z przewodnikiem prosimy zgłaszać z dwudniowym wyprzedzeniem.

Adres: ul. Czerwonego Krzyża 7, 22-200 Włodawa

Jak dojechać: Włodawa leży około 60 km na wschód od Lublina. Dojazd samochodem z Lublina trwa około godziny (droga krajowa nr 82). Z Warszawy to około 200 km (ok. 2,5-3 godziny jazdy). Muzeum znajduje się w centrum miasta, nieopodal rynku – łatwo je znaleźć podążając za znakami.

Na zwiedzanie samego muzeum warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli planujesz także spacer po Włodawie lub udział w spacerze edukacyjnym, przewiduj co najmniej pół dnia. Muzeum można połączyć z wizytą w pobliskim Sobiborze (około 10 km) lub wypoczynkiem nad jeziorami Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego.