W niewielkiej wsi Masłomęcz pod Hrubieszowem, przy drodze wojewódzkiej 844, działa skansen archeologiczny odtwarzający życie Gotów sprzed niemal dwóch tysięcy lat. To miejsce powstało w wyniku sensacyjnych odkryć archeologicznych z lat 70. XX wieku, kiedy studenci z UMCS-u natrafili na ślady największej osady gockiej w Kotlinie Hrubieszowskiej. Dziś można tu zobaczyć rekonstrukcje chat germańskich, poznać tajemnice dawnych rzemiosł i dowiedzieć się, jak wyglądało codzienne życie plemion, które przywędrowały tu ze Skandynawii około 180 roku po Chrystusie.

Archeologia która zmieniła wioskę

Historia Wioski Gotów zaczęła się w 1977 roku, gdy grupa archeologów wysiadła na przystanku PKS-u w Masłomęczu. Prowadzone przez kolejne lata badania okazały się prawdziwym przełomem – odkryto kompleks osadniczy o powierzchni około 12 hektarów, otoczony cmentarzyskami gockimi. To właśnie znaleziska z Masłomęcza pozwoliły wyodrębnić tzw. grupę masłomęcką, jednostkę kulturową plemienia germańskiego wyróżniającą się świetną organizacją gospodarczą.

Przez 25 lat archeolodzy pod kierunkiem prof. Andrzeja Kokowskiego przebadali ponad 530 grobów. W ziemi odkrywano ślady drewnianej drogi przebiegającej przez osadę, fundamenty naziemnych budowli, półziemianki, piece kopułkowe i liczne przedmioty codziennego użytku. Badania w pobliskim Hrubieszowie-Podgórzu ujawniły relikty wielkiej chaty, która później stała się wzorem dla głównego obiektu w skansenie.

Pierwszą chatę gocką postawiono w 2007 roku jako podziękowanie dla mieszkańców za współpracę z archeologami. Obiekt spłonął w 2015 roku od uderzenia pioruna, ale szybko go odbudowano. Właściwy skansen powstał w latach 2013-2014 dzięki środkom unijnym i oficjalnie otwarto go w maju 2014 roku.

Co zobaczyć w gockiej osadzie

Skansen składa się z kilku obiektów odtwarzających różne funkcje osady gockiej. Największa to wielka chata – długi dom wzorowany na odkryciach z Hrubieszowa-Podgórza. Oprócz niej na terenie wioski stoją: chata kowala z stanowiskiem do obróbki metali, wiata garncarzy z piecem służącym do wypalania ceramiki, chata wojownika-kupca wyposażona w rekonstrukcje broni i przedmiotów handlowych, półziemianka tkaczki oraz chata tkaczki. Wszystkie budowle wzniesiono na podstawie odkryć archeologicznych, dbając o autentyczność konstrukcji i pokrycia dachowego.

Wnętrza chat są w pełni wyposażone w rekonstrukcje przedmiotów codziennego użytku. Na terenie skansenu żyją też owce, kozy i gęsi, które dopełniają klimatu dawnej osady. Całość otacza drewniany płot z dwiema bramami, co podkreśla obronny charakter gockich osiedli.

Goci z Kotliny Hrubieszowskiej znali technikę powlekania metali – srebrzyli, złocili i cynkowali przedmioty. Fałszowali rzymskie denary, budowali piętrowe domy z kanalizacją i znali jedwab. To był poziom cywilizacyjny znacznie wyprzedzający otaczające ich plemiona.

Tajemnice gockich pochówków

Jednym z najbardziej intrygujących aspektów kultury gockiej odkrytej w Masłomęczu są dziwne praktyki pogrzebowe. Do grobów składano niekompletne ciała zmarłych – pozbawione głowy, ucięte na wysokości pasa. Niekiedy grzebano same odcięte kończyny. Do niektórych grobów wkładano czaszki z wcześniejszych pochówków, jakby mieszając szczątki różnych osób. Zdecydowaną większość pogrzebanych stanowiły kobiety i dzieci, co rodzi pytania o los mężczyzn z tych społeczności.

Przewodnicy w gockich strojach chętnie opowiadają o tych zagadkach podczas zwiedzania. Nie każdy wie, że Goci przywędrowali prawdopodobnie z mitycznej wyspy Skandza u wybrzeży dzisiejszej Szwecji i nad Huczwą zbudowali jedną z największych cywilizacji w ówczesnej Europie.

Warsztaty rzemiosła i pokazy walk

Wioska Gotów to nie tylko zwiedzanie chat. Dla grup zorganizowanych – po wcześniejszym umówieniu – przygotowywane są żywe lekcje historii trwające 2-3 godziny. W ich trakcie można uczestniczyć w warsztatach dawnych rzemiosł: kowalstwa, garncarstwa, tkactwa czy obróbki bursztynu. Drużyna wojowników gockich pokazuje technikę walk na miecze i włócznie, a przy odpowiedniej organizacji przygotowywane jest też gockie jadło.

Przy wejściu do wioski działa punkt sprzedaży pamiątek. Można tu kupić krajkę – kolorowy tkany pasek podobny do tych, którymi przepasywały się Gotki – oraz naszyjniki z bursztynowymi lub szklanymi wisiorkami stylizowane na oryginalne ozdoby.

W Wioskę Gotów można wejść przez dwie bramy w drewnianym płocie, dokładnie tak jak funkcjonowały gockie osady osiemnaście wieków temu. Ten detal sprawia, że poczucie przeniesienia się w czasie jest naprawdę silne.

Dla kogo to miejsce

Skansen sprawdzi się zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i dla miłośników historii czy grup szkolnych. Dzieci fascynują się zwierzętami i możliwością zobaczenia, jak wyglądały dawne domy. Starsi docenią kontekst archeologiczny i ciekawostki o życiu Gotów. Czas zwiedzania to około godziny, ale jeśli zdecydujemy się na warsztaty lub pokazy, warto zarezerwować pół dnia.

Miejsce jest szczególnie atrakcyjne dla osób odwiedzających Lubelszczyznę i poszukujących czegoś poza standardowymi trasami turystycznymi. Wioska Gotów to jeden z nielicznych skansenów archeologicznych w Polsce poświęconych kulturze germańskiej z okresu rzymskiego.

Biesiada Archeologiczna i wydarzenia specjalne

Coroczną gwiazdą w kalendarzu jest Biesiada Archeologiczna w Masłomęczu, organizowana w ostatni weekend lipca. To widowiskowa impreza plenerowa z licznymi pokazami barbarzyńskiego rzemiosła: wikliniarstwa, jubilerstwa, kowalstwa, rogownictwa, tkactwa, garncarstwa czy obróbki bursztynu. Pod opieką gockich wojowników można przejechać się konno, postrzelać z łuku i spróbować dawnych potraw. Zwiedzający mają okazję przyjrzeć się z bliska infrastrukturze odzwierciedlającej odkrycia archeologiczne.

Wydarzenie przyciąga kilka tysięcy osób rocznie i jest organizowane przez Masłomęckie Stowarzyszenie Wioska Gotów oraz gminę Hrubieszów.

Nowe centrum i przyszłość wioski

W ostatnich latach Wioska Gotów przechodzi transformację. Na jej terenie powstaje Centrum Dziedzictwa Archeologicznego i Kulturowego – Laboratorium Historiae Gothorum, nowoczesny dwukondygnacyjny budynek o powierzchni 1700 m2 zaprojektowany na zasadzie skoczni narciarskiej. Inwestycja za 21 milionów złotych ma zostać ukończona w ciągu 26 miesięcy od rozpoczęcia prac.

W centrum znajdzie się sala ekspozycyjno-archeologiczna wyposażona we współczesne multimedia, sala konferencyjna na 120 osób oraz sala kinowa. Będzie można zobaczyć oryginalne zabytki gockie: naczynia gliniane, fibule ze srebra i brązu, szklane paciorki, sprzączki do pasów, pucharki szklane sprowadzane z Cesarstwa Rzymskiego, a nawet amulety z kości zwierzęcych i ludzkich – jak woreczek z zębami czy przewiercony fragment kości udowej.

Architektura nowego centrum została wkomponowana między istniejące chaty gockie, łącząc nowoczesność z historycznym charakterem miejsca. To ma być sposób na przybliżenie kultury gockiej za pomocą XXI-wiecznych technik.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Aktualna sytuacja: Ze względu na prace budowlane związane z powstaniem Centrum Dziedzictwa Archeologicznego Wioska Gotów jest obecnie nieczynna dla zwiedzających. Dostępny jest natomiast wirtualny spacer po obiekcie na stronie 3d.wioska-gotow.eu (w języku polskim i ukraińskim).

Standardowe godziny otwarcia (przed zamknięciem na czas budowy):
Piątek: 9:00-17:00
Sobota-niedziela: 10:00-18:00

Ceny biletów:
Normalny: 8 zł
Ulgowy: 4 zł
Dzieci do lat 7 w grupach przedszkolnych: 3 zł
Dzieci do lat 7 oraz opiekunowie grup zorganizowanych ze zwiedzaniem z przewodnikiem: bezpłatnie

Dojazd: Masłomęcz leży przy drodze wojewódzkiej nr 844, na trasie z Hrubieszowa do Mircza. Wioska znajduje się pod adresem Masłomęcz 99, 22-500 Hrubieszów. Przy skansenie jest parking.

Kontakt:
Tel.: +48 84 696 27 83, 600 890 922
E-mail: [email protected]
Strona: www.wioska-gotow.pl, https://wioska-gotow.eu

Organizator: Gmina Hrubieszów
Opiekę merytoryczną sprawuje: Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie

Warto śledzić stronę internetową i profil na Facebooku Wioski Gotów, żeby być na bieżąco z postępem prac budowlanych i datą ponownego otwarcia skansenu. Po ukończeniu inwestycji miejsce to ma szansę stać się jedną z najbardziej atrakcyjnych destynacji archeologicznych w Polsce.